Rettar ved graviditet, fødsel, adopsjon og omsorg for små barn

Arbeidstakarar og sjølvstendige næringsdrivande har ei rekkje rettar i samband med graviditet, fødsel, adopsjon og omsorg for små barn.


Arbeidsmiljøloven om rett til permisjon

Folketrygdloven om ytelser ved svangerskap, fødsel og adopsjon

 

Svangerskapskontroll

Gravide arbeidstakarar har rett til fri med lønn i samband med svangerskapskontroll.

Svangerskapspengar

Friske, gravide kvinner som ikkje kan jobbe under svangerskapet fordi det kan medføre risiko for skade på fosteret, kan få svangerskapspengar. Det er eit krav at det ikkje er mogleg med omplassering eller tilrettelegging til anna arbeid.

NAV om svangerskapspenger

 

Permisjon i samband med fødsel

II samband med fødselen har faren, medmora eller den som hjelper mora under graviditeten rett til to veker permisjon. Om permisjonen vil vere lønt er avhengig av kva avtalar som finst.

Kven kan få foreldrepengar

Ein arbeidstakar kan få foreldrepengar dersom han eller ho har vore yrkesaktiv i minst seks av dei siste ti månadene før foreldrepengeperioden startar. Også sjølvstendige næringsdrivande har rett til foreldrepengar.

NAV om foreldrepenger

 

Utrekning av foreldrepengar

For arbeidstakarar vert foreldrepengane som hovudregel rekna ut etter ei fastsett månadsinntekt basert på gjennomsnittet av inntekter som er rapporte til a-ordninga dei tre siste kalendermånadene før permisjonen startar. Er du sjølvstendig næringsdrivande vert foreldrepengane som hovudregel rekna ut på grunnlag av gjennomsnittet av den pensjonsgjevande inntekta for dei tre siste åra du har fått skatteoppgjer for. NAV dekkjer ikkje foreldrepengar for årsinntekt som overstig seks gonger grunnbeløpet i folketrygda. Enkelte arbeidsgjevarar dekkjer det overskytande beløpet for dei som tener meir enn seks gonger grunnbeløpet. Dette er ikkje lovpålagt, og må eventuelt avtalast mellom arbeidsgjevaren og arbeidstakaren.

Foreldrepengeperioden

Den samla stønadsperioden for foreldrepengar ved fødsel er 49 veker med 100 prosent dekningsgrad eller 59 veker med 80 prosent dekningsgrad. Den samla foreldrepengeperioden for adopsjon er 46 (100 prosent dekningsgrad) og 56 (80 prosent dekningsgrad) veker. Foreldrepengar ved adopsjon startar når foreldrene tek over omsorgen for barnet. Ved tvillingfødslar eller dersom to barn vert adopterte samstundes vert perioden utvida med høvesvis 17 veker med 100 prosent dekningsgrad eller 21 veker med 80 prosent dekningsgrad. Ved fødslar av tre eller fleire barn, eller dersom tre eller fleire barn vert adopterte samstundes, vert perioden utvida med høvesvis 46 veker med 100 prosent dekningsgrad eller 56 veker med 80 prosent dekningsgrad.

NAV om foreldrepengeperioden

 

Når kan ein ta ut foreldrepermisjon

Mora har rett til å starte permisjonen sin inntil tolv veker før terminen. Foreldrepengeperioden ved fødsel startar seinast tre veker før termindatoen.

Fordeling av foreldrepengeperioden

Foreldrepengeperioden består av ein mødrekvote på 15 veker (der dei første seks vekene må takast rett etter fødselen), ein fedrekvote på 15 veker, ein periode på tre veker før terminen til mora og ein fellesperiode på 16 veker (totalt 49 veker). Dersom ein har valt 80 prosent dekningsgrad (lav sats) består foreldrepengeperioden av ein mødrekvote på 19 veker (der dei første seks vekene må takast rett etter fødselen), ein fedrekvote på 19 veker, ein periode på 3 veker før terminen til mora og ein fellesperiode på 18 veker (totalt 59 veker). Skjer fødselen etter termindatoen, vil dagane frå terminen fram til fødselen trekkjast frå fellesperioden. Resten av fellesperioden kan delast fritt.

Dersom berre far eller medmor har rett til foreldrepengar

Dersom berre faren eller medmora har rett til foreldrepengar, får han/ho heile foreldrepengeperioden, med unntak av dei ni vekene som er sette av til mora rett før og etter fødselen. Dette gjeld både ved fødsel og adopsjon. Faren eller medmora kan ta ut foreldrepengeperioden frå veke sju etter fødselen. Ved adopsjon startar foreldrepengeperioden frå omsorgsovertakinga.
Startar faren eller medmora uttaket av foreldrepengeperioden seinare får han/ho færre veker med foreldrepengar. Det er ein føresetnad for faren eller medmora sitt uttak av foreldrepengar i desse tilfella at mora anten er i arbeid, tek godkjend heiltidsutdanning, har stadfesting frå lege om at ho er heilt avhengig av hjelp til å ta seg av barnet, eller deltek på eit introduksjonsprogram eller kvalifiseringsprogram.

NAV om medmorskap

 

Fleksibelt uttak

Foreldrepermisjonen kan takast ut gradert, eller ein kan utsetje permisjonen. Dette vert kalla fleksibelt uttak. Ein kan ikkje få foreldrepengar lenger enn tre år etter fødselen, eller omsorgsovertakinga ved adopsjon.

NAV om fleksibelt uttak av foreldrepengeperioden

 

Tilleggspermisjon

Kvar av foreldra har rett til tilleggspermisjon i inntil tolv månader. Ved uttak av tilleggspermisjon vil ein ikkje ha rett til foreldrepengar.

Varsling til arbeidsgjevar

Arbeidstakaren pliktar å varsle arbeidsgjevaren (ikkje søkje) om fødsels-/foreldrepermisjonen snarast mogleg. For lengre fråvær gjeld krav om fleire vekers forvarsel. Behovet skal om nødvendig dokumenterast.

Arbeidsmiljøloven om forvarsel til arbeidsgiver

 

Søkje foreldrepengar/refusjon av foreldrepengar

Sjølvstendige næringsdrivande må søkje NAV om foreldrepengar. Arbeidsgjevaren kan søkje om refusjon frå folketrygda dersom han eller ho betalar ut full lønn til arbeidstakaren i permisjonstida. Dette gjer ein ved at arbeidsgjevaren opplyser om dette på inntektsmeldinga. Arbeidstakaren må sende eigen søknad om foreldrepengar uavhengig av om arbeidsgjevaren betalar ut foreldrepengar direkte til arbeidstakaren.

NAV om refusjon av foreldrepenger og svangerskapspenger

Søknad om foreldrepenger

Fant du det du leitte etter?

Takk for tilbakemeldinga.

Åpne kontaktskjema